Ορθοδοξία και διαθρησκειακός διάλογος στην εποχή της εκκοσμίκευσης

Δελτίο Τύπου

Διεθνής Συνδιάσκεψη

«Ορθοδοξία και διαθρησκειακός διάλογος στην εποχή
της εκκοσμίκευσης»

15-17 Σεπτεμβρίου 2017

Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλίας, Μελισσιάτικα, Βόλος

Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου σε συνεργασία με το Τμήμα Θεολογίας και Θρησκευτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Exeter (Ηνωμένο Βασίλειο) διοργανώνουν στις 15-16 Σεπτεμβρίου 2017 διεθνή συνδιάσκεψη με θέμα «Ορθοδοξία και διαθρησκειακός διάλογος στην εποχή της εκκοσμίκευσης». η συνδιάσκεψη θα διερευνήσει τη φύση και την ιστορία των διαθρησκειακών συναντήσεων από ορθόδοξη χριστιανική προοπτική. Επίσης, θα εξετάσει τις ποικίλες χριστιανικές θεολογίες για τις θρησκείες (συμπεριλαμβανομένου και του σχετικά νέου κλάδου της «συγκριτικής θεολογίας»), καθώς και τις επί μέρους πρακτικές του διαθρησκειακού διαλόγου, με ιδιαίτερη έμφαση στη θέση του τελευταίου στη δημόσια σφαίρα κατά την περίοδο μετά την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθόδοξης Εκκλησίας (Κρήτη, Ιούνιος 2016).

Ένα κλασικό ερώτημα που απασχολεί τους χριστιανούς όλων των παραδόσεων είναι εάν οι πιστοί των άλλων θρησκειών δύνανται να «σωθούν» ή, γενικότερα, αν υπάρχουν άλλες θρησκευτικές παραδόσεις που θα μπορούσαν να προσφέρουν απολύτρωση πέρα από την πίστη στον Ιησού Χριστό. Η συνδιάσκεψη έχει σκοπό να προσπελάσει με κριτικό πνεύμα και από μια ορθόδοξη σκοπιά, με έμφαση στην πατερική διδασκαλία, όλα τα κυρίαρχα «μοντέλα» θεολογίας των θρησκειών τα οποία συζητούν τη λύτρωση στο πλαίσιο των άλλων θρησκειών, όπως λ.χ. το μοντέλο του αποκλεισμού, το περιληπτικό, του πλουραλισμού, κ.ά., τις μετα-φιλελεύθερες κριτικές των μοντέλων αυτών, όπως και τη σύγχρονη στροφή προς τη «συγκριτική θεολογία», μακριά από τα αφηρημένα θέματα της σωτηριολογίας, προς μια προσεκτική μελέτη, από την πλευρά των χριστιανών θεολόγων, των κειμένων και των τελετουργιών των άλλων θρησκευτικών παραδόσεων.

Μεταξύ των ομιλητών της συνδιάσκεψης είναι:

π. Andrew Louth, Ομ. Καθηγητής Πατερικών και Βυζαντινών Σπουδών Πανεπιστημίου Durham (Ηνωμένο Βασίλειο), Επίτιμος Εταίρος Θεολογικής Σχολής  Ελεύθερου Πανεπιστημίου Άμστερνταμ (Ολλανδία)

π. Εμμανουήλ Κλάψης, Καθηγητής Ελληνορθόδοξης Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού Βοστώνης (ΗΠΑ)

Πέτρος Βασιλειάδης, Ομ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ

Paul Ladouceur, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής (Trinity College) Πανεπιστημίου Τορόντο) και Ινστιτούτου Ορθόδοξης Θεολογίας Μόντρεαλ (Faculté de théologie et de sciences religieuses, Université Laval, Καναδάς)

Αγγελική Ζιάκα, Αν. Καθηγήτρια Θρησκειολογίας Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ

Brandon Gallaher, Λέκτορας Συστηματικής και Συγκριτικής Θεολογίας Πανεπιστημίου Exeter (Ηνωμένο Βασίλειο)

Αθανάσιος Ν. Παπαθανασίου, Δρ. Θ., Διδάσκων στο ΕΑΠ, Αρχισυντάκτης περιοδικού Σύναξη

Νικόλαος Ασπρούλης, Δρ. Θ., Αναπληρωτής Διευθυντής Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου

Christine Mangala Frost, Διδάσκουσα και Ερευνητικός Εταίρος, Ινστιτούτο Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών (Cambridge, Ηνωμένο Βασίλειο)

Julia Konstantinovsky, Διδάσκουσα Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Οξφόρδης (Ηνωμένο Βασίλειο)

Marko Vilotic, Επίκουρος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Βελιγραδίου (Σερβία) και Μέλος της Διοικούσας Επιτροπής του Κέντρου Φιλοσοφίας και Θεολογίας (Trebinje, Βοσνία-Ερζεγοβίνη)

π. Tikhon Vasilyev, Υποψ. Διδάκτωρ, Wolfson College Πανεπιστημίου Οξφόρδης (Ηνωμένο Βασίλειο).

Η γλώσσα της συνδιάσκεψης είναι η αγγλική. Για συμμετοχή απαιτείται προηγούμενη συνεννόηση με τη Γραμματεία της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών (τηλ. +3024210-93553, ή στο giannoutaki@acadimia.org, κα Βαλίλα Γιαννουτάκη).

Ακολουθεί το πρόγραμμα της Συνδιάσκεψης
 

VOLOS ACADEMY FOR THEOLOGICAL STUDIES
AND
THE DEPARTMENT OF THEOLOGY AND RELIGION
OF EXETER UNIVERSITY

International Consultation:
Eastern Orthodoxy and Inter-Religious Encounter in a Secular Age

Thessalia Conference Center,
Melissatika, Volos, 15-17 September 2017

Programme

Friday, September 15, 2017
17.00-17.15: Registrations

First Session
Moderator:
Dr. Pantelis Kalaitzidis
Director, Volos Academy for Theological Studies

17.30-17.50: Opening-Greetings

17.50-18.10: Dr. Marko Vilotic, Assistant Professor, Faculty of Orthodox Theology, University of Belgrade (Serbia), and Member of the Steering Committee of the Center for Philosophy and Theology (Trebinje, Bosnia and Herzegovina)
Prolegomena for an Affirmative Orthodox Theology of Religions

18.10-18.30: Discussion
18.30-19.00: Coffee-break


Second Session
Moderator:
Dr. Athanasios N. Papathanasiou
Lecturer, Hellenic Open University, Editor in Chief of Synaxi

19.00-19.20: Dr. Petros Vassiliadis, Professor Emeritus, University of Thessaloniki (Greece)
Eastern Orthodoxy and Inter-Faith Dialogue in a Secular Age

19.20-19.40: Rev. Dr. Emmanuel Clapsis, Archbishop Iakovos Professor of Orthodox Theology, Holy Cross Greek Orthodox School of Theology (Boston, USA)
The Dynamics of Inter-Religious Dialogue

19.40-20.15: Discussion
20.30: Dinner, Thessalia Conference Center

Saturday, September 16, 2017

Third Session
Moderator:
Dr. Angeliki Ziaka
Associate Professor, University of Thessaloniki

09.30-09.50: Dr. Brandon Gallaher, Lecturer of Systematic and Comparative Theology, Exeter University (UK)
Word, the Words and the Trinity: An Eastern Orthodox Theology of Religions

09.50-10.10: Dr. Julia Konstantinovsky, Tutor, School of Theology, Oxford University (UK)
Spiritual Fathers of the Church on how to relate to other religions: hatred of enemies, discussion or Christian love?

10.10-10.40: Discussion
10.40-11.00: Coffee-Break


Fourth Session
Moderator:
Dr. Marko Vilotic
Assistant Professor, Faculty of Orthodox Theology, University of Belgrade

11.00-11.20: Dr. Athanasios N. Papathanasiou, Lecturer, Hellenic Open University, Editor in Chief of Synaxi (Athens, Greece)
Comparative Theology and the Orthodox: An inquiry into the tension between faith and the religious other, differences and dichotomies

11.20-11.40: Rev. Dr. Andrew Louth, Professor Emeritus of Patristic and Byzantine Studies at Durham University (UK), Honorary Fellow, Faculty of Theology, Vrije Universiteit (Amsterdam, The Netherlands)
Philip Sherrard: An Orthodox Approach to Christianity and the World Religions

11.40-12.10: Discussion
12.10-15.00: Lunch – free time


Fifth Session
Moderator:
Dr. Petros Vassiliadis
Professor Emeritus, University of Thessaloniki

15.00-15.20: Dr. Nikolaos Asproulis, Deputy Director, Volos Academy for Theological Studies
World Ecclesiology: Towards an Orthodox Theology of Religions

15.20-15.40: Dr. Paul Ladouceur, Trinity College (University of Toronto), Montreal Institute of Orthodox Theology (Faculté de théologie et de sciences religieuses, Université Laval, Canada) (Skype presentation)
Religious Diversity in Modern Orthodox Thought

15.40-16.00: Discussion
16.00-16.30: Coffee break

Sixth Session
Moderator:
Dr. Brandon Gallaher
Lecturer of Systematic and Comparative Theology, Exeter University (UK)

16.30-16.50: Dr. Angeliki Ziaka, Associate Professor, University of Thessaloniki (Greece)
Intereligious Dialogue in times of adversity: Christian and Muslim responsibility

16.50-17.10: Dr. Christine Mangala Frost, Lecturer and Research Associate, Institute for Orthodox Christian Studies (Cambridge, UK) (in absentia)
A Reflection on the Challenges and Problems of Interfaith Dialogue as exemplified by translations of The Lord's Prayer into Sanskrit

17.10-17.30: Rev. Tikhon Vasylev, PhD Candidate, Wolfson College, Oxford University (UK)
Christian Dialogue with Taoism in the works of St Nikolai Velimirovich and Father Alexander Men

17.30-18.15: Discussion
19.00: Dinner/ Local restaurant
 Free Evening


Sunday, September 17, 2017
7.30-10.30: Matins and Divine Liturgy
Departures

Μεγάλη Σαρακοστή

Η χριστιανική ζωή και η άσκηση είναι άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους στη χριστιανική ζωή. Δε νοείται η μία χωρίς την άλλη. Ο πιστός, με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, προσπαθεί να απαλλαγεί από το ζυγό της αμαρτίας από την κυριαρχία των παθών και να καταστεί ζωντανό μέλος του σώματος του Χριστού, της Εκκλησίας. Στην προσπάθεια αυτή, σημαντική θέση κατέχει και η νηστεία. Σύνθετη λέξη από το αρνητικό μόριο νη και το ρήμα εσθίω. Έτσι προήλθε το ρήμα νηστεύω και το ουσιαστικό νηστεία, που αρχικά σήμαινε την πλήρη αποχή από τροφή και ποτό και αργότερα τη μερική αποχή από ορισμένες τροφές και την κατανάλωση άλλων συγκεκριμένων τροφών.

Η νηστεία αποτελεί έναν πανάρχαιο εκκλησιαστικό θεσμό. Ως θρησκευτικό φαινόμενο, προϋπήρχε της Χριστιανικής Εκκλησίας. Τη συναντούμε και στην Παλαιά Διαθήκη, στους Ισραηλίτες, αλλά και σε άλλους λαούς της Ανατολής, ακόμη και τους Έλληνες και Ρωμαίους. Κοινή πεποίθηση όλων των λαών ήταν, ότι με τη νηστεία μπορούσαν να εξευμενίσουν τους θεούς και να πετύχουν την πνευματική τους ανάταση ή τον ηθικό τους εξαγνισμό.

Η Εκκλησία μας, ανάμεσα στις μεγάλες νηστείες του έτους, θεωρεί ότι ή νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι ή αρχαιότερη και αυστηρότερη περίοδος νηστείας. Μαζί με τη νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής υπάρχει στην Εκκλησία από την Αποστολική εποχή, όπως μπορούμε να συμπεράνουμε από αδιαμφισβήτητες ιστορικές μαρτυρίες πού έχουμε.

Αφετηρία και πυρήνα αυτής της νηστείας είναι η αρχαιότατη νηστεία πριν από το Πάσχα, ή οποία καθιερώθηκε σε ανάμνηση των παθών του Κυρίου και ως περίοδος προπαρασκευής των πιστών για την εορτή του Πάσχα και των κατηχουμένων για το Βάπτισμα. Οι Αποστολικές Διαταγές συνδέουν την καθιέρωση της νηστείας του Πάσχα με τα λόγια του Κυρίου «όταν άπαρθή άπ' αυτών ό νυμφίος, τότε νηστεύσουσιν εν έκείναις ταϊς ήμέραις» (Μάρκ. 2,20· Ματθ. 9,15· Λουκ. 5,35). «Έκεϊναι αί ήμέραι» είναι, κατά τίς Διαταγές, ο χρόνος της νηστείας πριν από το Πάσχα. Αρχικά δεν ήταν ούτε μεγάλος ούτε και ο ίδιος σε όλες τις τοπικές Εκκλησίες. Υπήρχε δηλαδή στην πρώτη Εκκλησία ελευθερία και όχι απόλυτη ομοιομορφία. Ποικιλία ακόμη παρατηρούμε και στον τρόπο, με τον οποίο νήστευαν οι χριστιανοί αυτήν την περίοδο.

Πότε ακριβώς εμφανίζεται ή Τεσσαρακοστή ως περίοδος νηστείας πριν από την εορτή του Πάσχα, είναι δύσκολο να καθορισθεί με ακρίβεια. Μία αναφορά στη νηστεία της Τεσσαρακοστής του 5ου Κανόνα της Α' οικουμενικής Συνόδου, πού συνήλθε στη Νίκαια της Βιθυνίας, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κατά την εποχή πού συγκλήθηκε ή Σύνοδος (325 μ.Χ.) ή Τεσσαρακοστή αποτελούσε καθιερωμένο θεσμό σ' ολόκληρη την εκκλησία.

Άλλες ιστορικές μαρτυρίες, όπως αυτή του ιστορικού Εύσεβίου Καισαρείας, αναφέρονται με μεγαλύτερη σαφήνεια στην ύπαρξη της Τεσσαρακοστής και συνδέουν την καθιέρωση της ως περιόδου νηστείας και πνευματικής προπαρασκευής για το Πάσχα με την τεσσαρακονθήμερη νηστεία του Κυρίου και των προφητών Μωϋσή και Ηλία.

Όπως στην αρχική νηστεία πριν από το Πάσχα, έτσι και στη νηστεία της Τεσσαρακοστής υπήρχε μεγάλη ποικιλία από τόπο σε τόπο μέχρι την οριστική διαμόρφωση της. Διαφορές υπήρχαν και στον υπολογισμό της χρονικής διάρκειας της καί στον τρόπο, με τον όποιο οι χριστιανοί τηρούσαν τη νηστεία.

Αυτό όμως πού με ασφάλεια μπορούμε να υποστηρίξουμε είναι ότι ανέκαθεν ή νηστεία της Τεσσαρακοστής ήταν πολύ αυστηρή νηστεία. Ό 69ος Κανών των Αγίων Απόστολων απειλεί με καθαίρεση τους κληρικούς και με αφορισμό τους λαϊκούς, πού δεν νηστεύουν «την άγίαν Τεσσαρακοστήν του Πάσχα». Σύμφωνα με τον 50ό Κανόνα της τοπικής Συνόδου της Λαοδικείας (συγκλήθηκε γύρω στο 360 μ.Χ.) «δει πάσαν την Τεσσαρακοστήν νηστεύειν ξηροφαγούντες». Οι ερμηνευτές των κανόνων (Ζωναράς και Βαλσαμών), αναφέρουν ότι «οι γούν άνευ νοσήματος… νηστεύοντες παρανομούσι».

Τώρα ως προς τα είδη τροφών και ποτών, από τα οποία έπρεπε οι χριστιανοί να απέχουν, ή αρχή πού, από ενωρίς, επικράτησε ήταν ότι οι νηστεύοντες οφείλουν να απέχουν από τροφές εξ αίματος (κρέας - ψάρια), από τροφές ζωικής προελεύσεως (γαλακτοκομικά προϊόντα και αυγά) και από τον οίνο. Ό τύπος νηστείας για όλη την Τεσσαρακοστή ήταν να παραμένουν οι χριστιανοί άσιτοι μέχρι την ενάτη ώρα (3 μ.μ) και να απέχουν από τίς τροφές πού αναφέραμε κατά το γεύμα.

Το όνομα Τεσσαρακοστή πού προσέλαβε ή προ του Πάσχα μακρά περίοδος νηστείας, συνδέεται σίγουρα με τον αριθμό των σαράντα ήμερων νηστείας που ή περίοδος περιλαμβάνει. Οι Αποστολικές Διαταγές συνιστώντας τον εορτασμό διαφόρων χριστιανικών εορτών, προσθέτουν: «Μεθ' ημάς ύμίν φυλακτέα ή νηστεία της Τεσσαρακοστής, μνήμην περιχέουσα της του Κυρίου πολιτείας τε και νομοθεσίας».

Ότι το όνομα Τεσσαρακοστή σχετίζεται με τον αριθμό των σαράντα ημερών νηστείας, φαίνεται και από τα όσα μας λένε οί Αποστολικές Διαταγές στη συνέχεια: «Έπιτελείσθω δε ή νηστεία αυτή προ της νηστείας του Πάσχα (προφανώς εννοούν τη νηστεία της Μεγάλης Εβδομάδας), αρχομένη μεν από Δευτέρας (της Καθαρός δηλαδή), πληρουμένη δε εις Παρασκευήν (την παραμονή του Σαββάτου του Λαζάρου). Μεθ' ας (τις σαράντα ήμερες της
Τεσσαρακοστής) άπονηστεύσαντες άρξασθε της αγίας του Πάσχα εβδομάδος, νηστεύοντες αυτήν πάντες μετά φόβου και τρόμου».

Ή Τεσσαρακοστή πολύ ενωρίς ονομάστηκε Μεγάλη. Ό χαρακτηρισμός αυτός της αποδόθηκε όχι μόνο για να διακρίνεται από τις άλλες μακρές νηστείες του έτους, αλλά και για να τονιστεί ιδιαίτερα ή σημασία της. Η αυστηρότητα της νηστείας και γενικότερα της άσκησης πού προϋποθέτει και ό σκοπός χάρη του οποίου καθιερώθηκε, σηματοδοτεί την πνευματική μας προετοιμασία , ώστε να βιώσουμε την κορυφαία εορτή της χριστιανοσύνης , του Πάσχα.

Πώς πρέπει να νηστεύουμε σήμερα τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή;

Όπως αναφέραμε ήδη, ή νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής ήταν από την αρχή ιδιαίτερα αυστηρή. Με ανάλογη αγωνιστική διάθεση επιδιώκουμε εμείς, οι Ορθόδοξοι χριστιανοί, να την τηρούμε και τη σημερινή εποχή της αφθονίας και του καταναλωτισμού.

Πρώτη ή αλλιώς Καθαρά Εβδομάδα.

Πολλοί —και όχι μόνο μοναχοί— τηρούν το λεγόμενο «τριήμερο» απέχουν δηλαδή από κάθε είδος τροφής κατά τίς τρεις πρώτες ήμερες και κοινωνούν κατά την πρώτη λειτουργία των Προηγιασμένων. Άλλοι παραμένουν άσιτοι μέχρι την ώρα του Μεγάλου Απόδειπνου.

Με τον ίδιο περίπου τρόπο οφείλουμε να νηστεύουμε και το άλλο διάστημα της Τεσσαρακοστής. Αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς και σύμφωνοι με το πνεύμα της νηστείας, οφείλουμε να απέχουμε από λάδι όλες τις ημέρες της εβδομάδας και όχι μόνο την Τετάρτη και την Παρασκευή. Κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, σύμφωνα με τους Κανόνες, λάδι καταλύουμε (= μπορούμε να καταναλώσουμε) μόνο το Σάββατο καί την Κυριακή. Αν ορισμένοι τώρα καταλύουν λάδι και άλλες ημέρες (Δευτέρα, Τρίτη, Πέμπτη), αυτό θα πρέπει να γίνεται μόνο για λόγους αδυναμίας («δι' άσθένειαν σωματικήν», όπως λέει ό 69ος Αποστολικός Κανών και επαναλαμβάνεται στον 50ό της Συνόδου της Λαοδικείας και επικυρώνεται στον 28^ο της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου. Όλα αυτά όμως πρέπει να γίνεται μετά από έγκριση του Πνευματικού τους.

Όπως αναφέραμε, κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή ανεμπόδιστα και υποχρεωτικά κατάλυση οίνου και ελαίου έχουμε μόνο τα Σάββατα και τις Κυριακές. Εξαίρεση επίσης γίνεται για την εορτή των αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων, κατά την οποία επιτρέπεται ή κατάλυση οίνου και ελαίου και για την εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου κατά την όποια καταλύουμε ψάρι.

Σε ό,τι αφορά την κατάλυση ιχθύων κατά την Κυριακή των Βαΐων, μερικά μοναστηριακά Τυπικά, το Τριώδιο και ό άγιος Θεόδωρος ό Στουδίτης συνιστούν την κατάλυση ιχθύων, κατά πρώτο λόγο για τη λήξη της νηστείας (ή νηστεία της Μ. Τεσσαρακοστής λήγει το βράδυ της Παρασκευής πριν από το Σαββάτου του Λαζάρου) και κατά δεύτερο λόγο για να τιμηθεί η θριαμβευτική νίκη του Χριστού επί του προαιώνιου εχθρού του ανθρώπου, του θανάτου, με την ανάσταση του Λαζάρου. Έτσι ή Κυριακή των Βαΐων λογίζεται ως Δεσποτική εορτή.

Την Μεγάλη Εβδομάδα η νηστεία έχει έναν ιδιαίτερο αυστηρό τόνο. Είναι και αυτή αρχαιότατη και αποτελεί ένα ιδιαίτερο τμήμα της νηστείας της Μεγάλης Σαρακοστής. Όλες τις ημέρες απέχουμε από λάδι και τηρούμε ξηροφαγία. Ακόμη και το Μέγα Σάββατο, είναι ημέρα αυστηρής νηστείας και είναι το μοναδικό Σάββατο του έτους που νηστεύεται.

Ας προετοιμαστούμε λοιπόν σωματικά και πνευματικά, ώστε να υποδεχτούμε όλοι μας την Ανάσταση του Χριστού μας.

Ετικέτες Technorati: Μεγάλη Σαρακοστή